ڕاپۆرت: بەریتانیا بەکارهێنانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بۆ خوار تەمەن ١٦ ساڵ قەدەغە دەکات

کیر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، ڕۆژی دووشەممە ڕایگەیاند کە شانشینی یەکگرتوو بەکارهێنانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بۆ منداڵانی خوار تەمەنی ١٦ ساڵ قەدەغە دەکات. ستارمەر جەختی لەوە کردەوە کە ئەم ڕێکارە نوێیانە "لەسەرووی هەموو وڵاتانی جیهانەوە دەبێت" بۆ پاراستنی منداڵان لە مەترسییەکانی جیهانی دیجیتاڵی.

وردەکارییەکانی پڕۆژەیاسای قەدەغەکردنەکە لە بەریتانیا
بەپێی ڕاگەیەندراوێکی حکومەتی بەریتانیا، ئەم قەدەغەکردنە ئەو پلاتفۆرمانە دەگرێتەوە کە ئامانجیان دروستکردنی کارلێکی کۆمەڵایەتییە لە نێوان بەکارهێنەراندا و ڕێگە دەدەن بابەت بڵاوبکرێتەوە لەپاڵ بەکارهێنانی ئەلگۆریتمەکاندا.

پلاتفۆرمە قەدەغەکراوەکان: سناپچات (Snapchat)، تیکتۆک (TikTok)، یوتیوب (YouTube)، ئینستاگرام (Instagram)، فەیسبووک (Facebook) و ئێکس (X).

ئەپلیکەیشنە ڕێگەپێدراوەکان: بەرنامەکانی نامەگۆڕینەوەی وەک وەتساپ (WhatsApp) و سیگناڵ (Signal) بەدەرکراون و ئەم بڕیارە نایانگرێتەوە.

کاتی جێبەجێکردن: حکومەت پلانی هەیە تا پێش پشووەکانی کریسمس پڕۆژەیاساکە بخاتە بەردەم پەرلەمانتاران، و پێشبینی دەکرێت لە بەهاری ٢٠٢٧ـەوە بڕیارەکە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.

ستارمەر ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم گۆڕانکارییانە پاڵپشتییەکی گەورە دەبن بۆ ئەو دایک و باوکانەی بەدەست مەترسییەکانی ئینتەرنێتەوە دەناڵێنن و یارمەتیان دەدات بڕیاری ڕوون بدەن لەسەر ئەوەی چ شتێک بۆ منداڵەکانیان سەلامەت و گونجاوە.

هەڵوێستی وڵاتانی دیکە سەبارەت بە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
بەریتانیا دوایین وڵاتە کە پەیوەندی بە کاروانێکی جیهانییەوە دەکات بۆ کۆنترۆڵکردنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بۆ منداڵان:

ئوسترالیا: لە کانوونی یەکەمی ڕابردوودا بووە یەکەم وڵات کە بەکارهێنانی ١٠ پلاتفۆرمی جیاوازی بۆ خوار ١٦ ساڵ قەدەغە کرد.

ئیسپانیا و مالیزیا: ئیسپانیا لە مانگی شوباتدا بڕیاری قەدەغەکردنی دەرکرد و داوای ئامرازی توندی سەلماندنی تەمەنی کرد. مالیزیاش لە سەرەتای ئەم مانگەوە دەستی بە جێبەجێکردنی بڕیارێکی هاوشێوە کردووە.

ئەوروپا: وڵاتانی فەرەنسا، دانیمارک و نەرویج پلانەکانیان بۆ ڕێگریکردن لە منداڵان ڕاگەیاندووە.

ئایا ئەم جۆرە قەدەغەکردنانە کاریگەرن؟
سەرەڕای ئەوەی هێشتا زووە بۆ هەڵسەنگاندنی بڕیارەکەی ئیسپانیا، بەڵام داتاکانی ئوسترالیا وێنەیەکی جیاواز نیشان دەدەن. بەپێی ڕاپرسییەکی کۆمیسیۆنی سەلامەتی ئەلیکترۆنی ئوسترالیا کە لەسەر ٨٩٨ دایک و باوک و سەرپەرشتیار ئەنجامدراوە:

نزیکەی ٧ لە کۆی ١٠ منداڵ کە پێش بڕیارەکە هەژماریان هەبووە، دوای جێبەجێکردنی بڕیارەکەش هێشتا هەژمارەکانیان ماوە و ڕێگەیان دۆزیوەتەوە بۆ تێپەڕاندنی قەدەغەکردنەکە.

تا ئێستا دەسەڵاتدارانی ئوسترالیا هیچ سزایەکی داراییان بەسەر کۆمپانیاکانی تەکنەلۆجیادا نەسەپاندووە، هەرچەندە پێنج پلاتفۆرمی گەورە لە ژێر لێکۆڵینەوەدان.

جیاوازی بڕیارەکەی بەریتانیا لەگەڵ ئوسترالیا
بەریتانیا دەیەوێت هەنگاوێکی زیاتر بڕوات. بڕیارەکەی بەریتانیا تەنها قەدەغەکردنێکی سادە نییە، بەڵکو بلۆککردنی تایبەتمەندییە زیانبەخشەکانیش دەگرێتەوە، وەک پەخشی ڕاستەوخۆ (Livestreaming) و قسەکردن لەگەڵ کەسانی نەناسراو، کە ئەمەش سایتەکانی یارییە ئەلیکترۆنییەکانیش دەگرێتەوە.

لیز کێندال، وەزیری تەکنەلۆجیای بەریتانیا ڕایگەیاند کە بەریتانیا وانە لە ئەزموونی ئوسترالیا وەردەگرێت و هەوڵدەدات تێپەڕاندنی ڕێکارەکان لەلایەن منداڵانەوە زۆر قورستر بکات.

کاردانەوەی ڕێکخراوەکان و دایک و باوکان
حکومەتی بەریتانیا دەڵێت ٩ لە کۆی ١٠ دایک و باوک پشتگیری لەم بڕیارە دەکەن. هەروەها ڕێکخراوەکانی پاراستنی منداڵانیش پێشوازیان لە هەنگاوەکە کردووە.
شازادە هاری و مێگان (دوک و دوچێسی سەسێکس) کە یەکێکن لە داکۆکیکارانی ئەم بڕیارە، ڕایانگەیاند: "گۆڕانکاری ڕاستەقینە پێویستی بە پلاتفۆرمی سەلامەتتر، لێپرسینەوەی جدی و لەپێشینەدانان بە تەندروستی منداڵان هەیە لە بری قازانجی بازرگانی."

وەڵامی کۆمپانیاکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
کۆمپانیا زەبەلاحەکانی تەکنەلۆجیا نیگەرانی خۆیان سەبارەت بەم هەنگاوە دەربڕیوە:

کۆمپانیای مێتا (Meta): وتەبێژی مێتا هۆشداریدا کە قەدەغەکردن یارمەتی پاراستنی منداڵان نادات، بەڵکو لە کۆمەڵگە دیجیتاڵییەکان گۆشەگیریان دەکات و پاڵیان پێوە دەنێت بۆ بەکارهێنانی پلاتفۆرمە نایاساییەکان کە هیچ چاودێرییەکیان لەسەر نییە. مێتا پێی وایە دەبێت سیستەمی سەلماندنی تەمەن لەسەر ئامێرەکان (مۆبایل و کۆمپیوتەر) جێگیر بکرێت نەک پلاتفۆرمەکان.

کۆمپانیای سناپ (Snap): خاوەنی سناپچات ئاماژەی بەوە کرد کە زۆربەی کاتی بەکارهێنەرانیان بۆ نامەگۆڕینەوەی تایبەتە لە نێوان خێزان و هاوڕێیان، و پچڕاندنی ئەم پەیوەندییانە منداڵان سەلامەتتر ناکات. داواشیان لە حکومەت کرد کە بە وردی بیر لە مەودای قەدەغەکردنەکە و جیاکارییەکان بکاتەوە.

سەرچاوە: تۆڕی هەواڵی بی بی سی (BBC)